Portrechtrecht

Meeliften op het succes van een topsporter

Bedrijven willen graag geassocieerd worden met een bekende sporter. Deze bedrijven willen graag meevaren op het succes van een sporter door commercieel gebruik te maken van zijn bekendheid.

Max Verstappen

In 2016 maakte Picnic een commercieel en gebruikte daarin een lookalike van Max Verstappen. Op 28 september 2016 plaatste Picnic op haar Facebookpagina een filmpje gedeeld met de titel “Als je op tijd bent hoef je niet te racen.”. In deze commercial was te zien dat een lookalike van Max Verstappen boodschappen van Picnic rondbrengt. Hiermee probeerde Picnic een (hoge) vergoeding die Max Verstappen zou vragen te omzeilen. De lookalike vertoonde alle karakteristieke kenmerken van het portret van Max Verstappen: dezelfde pet, dezelfde raceoutfit, dezelfde haarkleur, hetzelfde silhouet en hetzelfde postuur. De rechtbank Amsterdam oordeelde dat het portretrecht (artikel 21 Aw) is geschonden, ook al was er een lookalike gebruikt. De rechter oordeelde dat Max Verstappen recht heeft op een redelijke schadevergoeding.

Vergoeding

Wat is een redelijke vergoeding? De Hoge Raad heeft bepaald dat wat als een redelijke vergoeding heeft te gelden, zal moeten worden vastgesteld aan de hand van de omstandigheden van het geval (zie HR 14 juni 2013, ECLI:NL:HR:2013:CA2788). De hoogte van de vergoeding moet recht doen aan de populariteit of bekendheid van de geportretteerde. De vergoeding moet in overeenstemming zijn met de waarde van het exploitatiebelang van de geportretteerde in het economische verkeer. Welke (hypothetische) vergoeding had Max Verstappen kunnen vragen indien hij had ingestemd met het gebruik van zijn verzilverbare populariteit? Het is aan de geporttretteerde om gemotiveerd te stellen en onderbouwen welke schade hij heeft geleden. In deze zaak had een sportmarketingbureau de vergoeding begroot op € 350.000,00.

Verzilverbare populariteit

Een bekende sporter kan zijn bekendheid willen gebruiken om geld te verdienen door middel van merchandising. Zonder toestemming mag er geen gebruik worden gemaakt van het portretrecht. Volgens de Auteurswet is het openbaar maken en verveelvoudigen van een portret niet toegestaan zonder toestemming van degene die op het portret afgebeeld staat, als het redelijk belang van diegene zich tegen de openbaarmaking verzet. Dit redelijke belang is voor topsporters een commercieel en financieel belang (artikel 21 van de Auteurswet). Dit betekent dat een topsporter een vergoeding mag vragen voor de toestemming om zijn portret voor commerciële doeleinden te gebruiken. Op deze manier kan hij  zijn populariteit verzilveren.

Sponsorcontract

Vaak wordt dit vastgelegd in een sponsorcontract. Hierbij geeft de topsporter aan de sponsor het recht om voor reclame en andere communicatiedoeleinden gebruik te maken van zijn portret.

Amateursporter en portretrecht

Geldt het portretrecht ook voor amateursporters? Ja, dat kan. In het arrest Vanderlyde/Uitgeverij Spaarnestad had een weekblad (zonder toestemming of opdracht) gebruik gemaakt van het portret van de amateurspeler. Laatstgenoemde verzette zich daartegen. Voor de publicatie had hij ook geen financiële vergoeding gekregen. De rechtbank overwoog dat ook een amateursporter recht heeft op verzilvering van zijn populariteit, als die populariteit marktwaarde blijkt te hebben. Het had wellicht anders geweest als het weekblad hem een redelijke vergoeding had aangeboden, maar dit was hier niet gebeurd.